Planın amacı kahramanlık değil, kararsızlığı azaltmaktır

Yangın sırasında ilk kez hangi kapıdan çıkacağını düşünmek, zaten dar olan zamanı karara harcamak demektir. AFAD, konut yangınlarında tahliye zamanının çok kısıtlı olduğunu ve evler için önceden tahliye planı yapılması gerektiğini belirtiyor. ABD Yangın İdaresi de planın evde yaşayan herkesle birlikte hazırlanmasını ve uygulanmasını öneriyor. Bu çalışma profesyonel yangın eğitiminin yerini tutmaz; amacı, alarm veya duman fark edildiğinde insanların aynı temel adımları bilmesini sağlamaktır. Bir kâğıt, kalem ve evde yaşayanların katılımıyla yirmi dakikada işe yarar bir ilk taslak çıkarabilirsin.

İlk beş dakika: evi basitçe çiz

Mimari proje hazırlamaya çalışma. Her odayı bir kutu gibi çiz; kapıları, dışarı açılan pencereleri, balkonları ve bina koridoruna çıkan ana kapıyı işaretle. Merdivenleri, yangın merdivenini ve apartman çıkışını da ekle. Çizim güzel görünmek zorunda değil; gece yarısı uykulu hâlde bile anlaşılması yeterli. Çıkış yolundaki ayakkabılık, kutu, bisiklet veya dar geçiş gibi engelleri ayrı bir işaretle göster. Plan kâğıt üzerinde açık görünürken gerçek yol mobilyalar yüzünden kullanılamıyorsa, çizim güvenliğin kendisi değil yalnızca sorunu fark ettiren bir araçtır.

Her oda için bir ana, bir alternatif yol düşün

ABD Yangın İdaresi, ev planında her odadan iki çıkış yolu belirlenmesini ve kapı ile pencerelerin engellenmemesini öneriyor. Ana yol çoğu odada kapıdan koridora ve bina çıkışına uzanır. Alternatif yol ise evin yapısına göre başka bir kapı, güvenli bir balkon geçişi veya dışarıya uygun bir pencere olabilir. Burada hayalî bir rota yazma: yüksekten atlama, dumanlı alana geri girme ya da kilitli bir pencereyi çıkış sayma. Özellikle apartmanda merdivenlerin yerini bil; yangın sırasında asansörü normal tahliye yolu olarak planlama. Yapının çıkışları konusunda emin değilsen bina yönetiminden veya yerel itfaiyeden bilgi al.

Buluşma noktasını kapının hemen önü sanma

Herkes farklı yöne giderse dışarı çıkan birinin içeride kaldığı sanılabilir. Evin dışında, binadan güvenli mesafede, kolay tarif edilen ve itfaiyenin çalışma alanını kapatmayan tek bir buluşma noktası belirle. Bu bir sokak lambasının yanı, karşı kaldırımda belirli bir dükkânın önü veya açık bir köşe olabilir. Bursa AFAD'ın aile planı önerilerinde evin içinde ve dışında buluşma yerlerinin önceden belirlenmesi yer alıyor. Çocuklara yalnızca adresi değil, buluşma noktasını da göster. Dışarı çıktıktan sonra eşya almak veya birini aramak için tekrar binaya girilmemesi gerektiğini planda açıkça yaz.

Kimin kimi uyaracağını ve yardıma ihtiyacı olanı belirle

Evde çocuk, yaşlı, işitme veya hareket kısıtlılığı bulunan biri ya da taşıma çantası hazır olmayan bir evcil hayvan varsa planı buna göre gerçekçi kur. Her görev için bir asıl kişi, mümkünse bir de yedek kişi belirle; tek kişinin evde olmadığı bir plana güvenme. Ancak kimseyi kurtarmak için güvenli çıkışı bırakıp dumanlı alana dönmeyi görev gibi yazma. Öncelik insanların dışarı çıkması ve profesyonel yardım çağrılmasıdır. İşitme kaybı olan kişiler için ışıklı veya titreşimli alarm seçenekleri bulunabilir; uygun ürün ve yerleşim için üretici talimatı ile yerel uzman önerisi esas alınmalıdır.

112 araması için üç bilgiyi hazır tut

Türkiye'de yangın dâhil acil durumlar için tek numara 112'dir. Güvenli bir yere çıktıktan sonra arayan kişi açık adresi, olayın ne olduğunu ve içeride kalmış olabilecek kişi bulunup bulunmadığını kısa ve net biçimde söylemelidir. Apartman adı, kat, daire numarası ve yakın bir bilinen nokta adres tarifini hızlandırabilir. Telefonu aramak için içeride oyalanma; önce güvenli çıkış. 112'nin resmî bilgilendirmesine göre arama mümkünse SMS'ten daha hızlı ve güvenilirdir; konuşma imkânı olmayan durumlarda ilk SMS'e konum veya açık adres, acil durumun türü ve ayrıntı eklenmelidir.

Duman alarmını planın başlangıç düğmesi yap

AFAD, erken uyarı için konutlarda duman dedektörü bulundurulmasını ve düzenli kontrol edilmesini öneriyor. ABD Yangın İdaresi ise alarmların uyuma alanlarının içinde ve dışında, evin her katında bulunmasını; üretici talimatına göre düzenli test edilmesini söylüyor. Alarmın yerini, yaşını ve test tarihini plan kâğıdının altına not et. Yemek yaparken ötüyor diye pili çıkarmak yerine cihazın susturma özelliğini ve doğru yerleşimini üretici kılavuzundan kontrol et. Alarm çalışmıyorsa çizilmiş en iyi rota bile insanları zamanında harekete geçiremeyebilir. Elektrik bağlantılı cihazların kurulumu için yetkili bir uzmana başvur.

Son beş dakika: sessiz bir prova yap

Planı buzdolabına asmakla işi bitirme. Herkes başlangıç odasından ana çıkışı izlesin, dış buluşma noktasına yürüsün ve orada kişi kontrolünün nasıl yapılacağını konuşsun. İlk denemeyi koşmadan, ışıkları kapatmadan ve duman taklidi yapmadan gerçekleştir; amaç tehlikeli bir gösteri değil, rotadaki engelleri bulmaktır. Kapının anahtarı her zaman aynı erişilebilir yerde mi, pencere açılıyor mu, koridor boş mu, çocuk buluşma noktasını hatırlıyor mu kontrol et. Taşınma, eşya düzeni değişikliği veya aileye yeni birinin katılması gibi durumlarda planı güncelle. Düzenli ve sakin tekrar, yazılı planı günlük hayatta uygulanabilir hâle getirir.